Bačka Topola u ogledalu medijskih konkursa: Dnevna informativa dominira, analitičke teme od javnog interesa izostaju

Ta četiri medija su subotički TV Panon, Subotički mađarski radio 107.1, Radio Regije i kablovska televizija Express Channel iz Bačke Topole, koja je u međuvremenu ugašena 2024. godine.

U posmatranom periodu, od tih više od 30 miliona dinara, više od 22 miliona dodelila je Opština Bačka Topola, a za njom slede Grad Subotica, Pokrajinski sekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa verskim zajenicama, te Ministarstvo informisanja i telekomunikacija, i Opština Čoka.

Na osnovu ANEM-ove baze podataka, samo u prošloj, 2025. godini, Fondaciji “Panonija” je po osnovu 13 različitih medijskih konkursa bilo dodeljeno ukupno blizu 4,4 miliona dinara.

Osnivači Fondacije “Panonija” su Nacionalni savet mađarske nacionalne manjine, Reformatska hrišćanska crkva u Srbiji iz Feketića, Jedinstvo mađarske manjine iz Subotice, Kulturni savez vojvođanskih Mađara iz Subotice, Subotička biskupija, Evangelistička hrišćanska crkva a.v. u Srbiji, zatim Fondacija “Laslo Sekereš” iz Subotice, kao i Iren Gabrić Molnar, Tamaš Korhec, Andor Deli, te Zoltan Jegeš.

Posmatrano pojedinačno po svakom registrovanom mediju čiji je osnivač Fondacija “Panonija”, po visini dobijenih sredstava prednjači Radio Regije sa više od 10 miliona dinara.

Ovaj medij je, uz u Express Channel, jedinu lokalnu kablovku televiziju, do 2022. godine bio deo nekadašnjeg javnog preduzeća – Informativnog centra Bačka Topola (koje je stupilo u likvidaciju u januaru 2025) kada prelazi u vlasništvo fondacije.

Uvidom u podatke dostupne na sajtu APR-a, Radiju Regije je dozvola za emitovanje programa istekla u decembru 2024. godine.

Takođe, u januaru 2025. godine, umesto nekadašnjeg direktora TV Panon, koji je bio i glavni urednik Radija Regije, Ištvana Bodžonija,za glavnu urednicu ovog medija postavljena je Rita Kartali, koju je pak u januaru ove, 2026. godine zamenio Gabor Agardi – nekadašnji odbornik Saveza vojvođanskih Mađara (SVM) u Skupštini grada Subotice, a sadašnji upravnik Fondacije “Panonija”.

Ištvan Bodžoni je krajem 2024. godine podneo kandidaturu za člana Saveta Regulatornog tela za elektronske medije (REM) kao predstavnik nacionalnih saveta nacionalnih manjina. U novembru 2025. godine, on je bio uklonjen sa liste kandidata nakon što su utvrđene neregularnosti u procesu glasanja unutar nacionalnih saveta. Međutim, krajem 2025. godine, skupštinski Odbor za kulturu i informisanje ponovo je utvrdio listu na kojoj su se našli Ištvan Bodžoni i Sreten Jovanović. Predstavnici opozicije i pojedinih manjinskih partija tvrdili su da Bodžoni nije nezavisni kandidat, te da je u sukobu interesa i da uživa podršku vladajuće koalicije okupljene oko Srpske napredne stranke (SNS), čiji deo je i SVM.

Kakve medijske sadržaje su građani i građanke Bačke Topole finansirali 2025. godine?

Za opštinski konkurs za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja od javnog interesa u  Bačkoj Topoli je prošle, 2025. godine, bilo opredeljeno milion i 250.000 dinara.

Najveći deo tih sredstava tj. jednu trećinu dobila je upravo Fondacija “Panonija” za projekat “Bačka Topola u vidokrugu” TV Panon, za šta im je dodeljeno 400.000 dinara, a na osnovu predloga komisije koju su činili Tatjana Ćirić, Sandra Iršević i Vladan Stefanović.

Pored toga, ovom izdavaču medija je dodeljeno i 250.000 dinara za trećerangirani projekat “Ljubitelji prirode Bačka Topola” čiji je nosilac Subotički mađarski radio 107,1, a u obrazloženju odluke o dodeli sredstava se navodi da se radi o očuvanju prirode sa posebnom pažnjom na zaštićena područja od lokalnog značaja.

U Izveštaju o sprovedenom konkursu u oblasti javnog informisanja u 2025. godini, a na osnovu člana 27. Zakona o javnom informisanju i medijima, koji je objavljen u decembru na sajtu lokalne samouprave, kao zaključak se navodi da se među temama podržanih medijskih projekata izdvajaju – prirodna i kulturna baština, očuvanje prirode, natalitet, i izveštavanje na mađarskom jeziku.

Što se tiče žanrovske raznovrsnosti, u istom dokumentu se navodi da je – na osnovu podataka koje je kroz pojedinačne izveštaje dostavilo 80 posto (!) korisnika sredstava – ustanovljeno da je proizvedeno najviše vesti, i to 22 na televiziji i 18 na radiju, koje predstavljaju najjednostavniji i najkraći novinarski žanr.

U izveštaju se navodi i da su na internet medijima objavljene tri reportaže i četiri članka.

Aktivnosti lokalne samouprave kao centralna “tema” medijskih projekata

“Centralnu temu projekta Panontelevizije predstavljaju aktivnosti lokalne samouprave Bačka Topola, koje utiču na položaj tamošnje mađarske zajednice”, navodi se u konkursnoj prijavi Fondacije “Panonija” za podržani projekat “Bačka Topola u vidokrugu”.

“… O navedenim temama pripremićemo reportaže u dužini od dva ili tri minuta i biće emitovane u ‘Dnevniku’. Reportaže će biti predstavljene u formi informativnog priloga”, stoji dalje u prijavi.

Dalje se navodi da je “značaj projekta nedvosmislen”, uz obrazloženje da će se njegovom realizacijom ostvariti informisanje Mađara u Bačkoj Topoli na maternjem jeziku, kao i informisanje o komunalnim temama u Bačkoj Topoli za stanovnike drugih mesta u Vojvodini, te da će na taj način “šire gledalište saznati o svakodnevnom životu u Bačkoj Topoli”.

U konkursnoj prijavi, Fondacija “Panonija” kaže i da će gledaoce informisati “o koracima lokalne samouprave i planovima razvoja”.

“U okviru projekta otkrivali bismo teme koje imaju uticaja na svakodnevni život mađarske zajednice, te prikazuju aktivnosti lokalne samouprave – bilo da je reč o komunalnim poslovima, investicijama, asflatiranju, o dešavanjima privrednog karaktera. U okvir ovog tematskog kruga spadaju i događaji koji su važni za mađarsku zajednicu, dani sela, kulturni programi o kojima ćemo u okviru ovog projekta detaljno da izveštavamo”, navodi se, i dodaje da se “predstavljanjem različitih dešavanja promoviše opština”.

Iz Fondacije “Panonija” do zaključenja ovog teksta nisu, između ostalog, odgovorili na pitanje na koji način su u programu razgraničavali dnevnu informativu od projektnih sadržaja, što se podrazumeva prilikom projektnog (su)finansiranja proizvodnje medijskih sadržaja.

Šinković: Vesti, izveštaji i prilozi predstavljaju dnevnu informativu, a ne projekat

Asistent na Odseku za medijske strudije Filozofskog fakulteta u Novom Sadu, na predmetu novinarski žanrovi, Norbert Šinkovič, za Magločistač objašnjava da je sadržajno velika razlika između vesti i, na primer, analitičkog članka ili istraživačkog teksta, te da su vesti najkraća forma kojom se prenose činjenice, a što u praksi mogu biti i odluke opštinskih organa, komunalne informacije, kulturni događaji i slično.

S druge strane, kako dalje objašnjava, istraživački ili analitički tekst podrazumeva dugotrajniji rad novinara, prikupljanje različitih izvora, proveru dokumenata, razgovore sa više sagovornika i pokušaj da se objasne uzroci, posledice ili skriveni aspekti neke teme.

Takav tekst, kaže, otkriva nešto što do tada nije bilo poznato, uzroke nekih pojava, ili daje dubinsku analizu nekog društvenog problema:

“Država ili lokalna samouprava kroz konkurse finansira medijske projekte od javnog interesa. Ideja je da se podrže sadržaji koji zahtevaju više vremena, rada i resursa – tematski serijali, istraživačke priče, analitički formati, dokumentarni prilozi, emisije o specifičnim društvenim pitanjima i slično”.

Dnevna informativa, s druge strane, predstavlja redovan rad redakcije, i obuhvata svakodnevne vesti, kratke priloge, izveštaje sa događaja, a što se ne smatra projektnim sadržajem, već redovnim programom.

“Problem nastaje kada se u projektnim prijavama obećavaju istraživački ili tematski sadržaji, a u praksi se proizvode obične dnevne vesti ili promotivni prilozi o aktivnostima lokalne vlasti. Tada se suštinski sredstva namenjena javnom interesu koriste za finansiranje redovne produkcije ili čak za promociju institucija”, naglašava on.

U tom smislu, kako smatra, postoji problem nedovoljne kontrole kvaliteta realizovanih projekata.

“Komisije procenjuju projekte na papiru, ali se retko sistematski proverava da li su sadržaji zaista proizvedeni u skladu sa najavljenim ciljevima i standardima”, dodaje Šinković.

Naglašavajući da informisanje nacionalnih manjina na maternjem jeziku jeste veoma važno jer omogućava pristup informacijama zajednici, on ističe i da informisanje na maternjem jeziku samo po sebi ne znači i ispunjavanje kriterijuma istraživačkog ili analitičkog novinarstva.

“I mediji na manjinskim jezicima podležu istim profesionalnim standardima: pluralizam izvora, kritičko preispitivanje odluka vlasti i produkcija sadržaja koji prevazilaze puko prenošenje zvaničnih informacija”, ističe Norbert Šinković.

Dokaza o objavljenim sadržajima – nema

Shodno Pravilniku o sufinansiranju projekata za ostvarivanje javnog interesa u oblasti javnog informisanja, uz narativni i finansijski izveštaj, korisnici dodeljenih budžetskih sredstava treba da dostave i snimak objavljenog medijskog sadržaja na prenosivom digitalnom mediju, odnosno dokaz o realizaciji projekta za stručne edukacije, unapređenja profesionalnih i etičkih standarda i istraživanja u oblasti javnog informisanja.

Korisniku sredstava koji nije u roku i u propisanoj formi dostavio izveštaj o realizaciji projekta, i korisniku koji je nenamenski koristio dodeljena sredstva, organ koji dodeljuje sredstva trebalo bi da uputi zahtev za povraćaj sredstava sa pripadajućom kamatom obračunatom od dana prenosa sredstava za realizaciju projekta do dana povraćaja sredstava.

Odgovarajući 15. januara na naš zahtev za pristup informacijama od javnog značaja u kojem se, između ostalog, tražio uvid u medijske sadržaje objavljene tokom poslednjih pet projektnih godina, iz Opštine Bačka Topola nisu odgovorili na taj deo upita.

U naknadnom, nezvaničnom pojašnjenju, navode da tražene sadržaje imaju samo za 2024. godinu.

Veljanovski: Zakon se grubo krši

Istaknuti novinar, univerzitetski profesor i stručnjak za medijsko pravo i reformu javnih servisa, Rade Veljanovski, za Magločistač podseća da, nakon procesa privatizacije medija, ideja projektnog sufinansiranja proizvodnje medijskih sadržaja nije bila direktno finansiranje medija, već sufinansiranje sadržaja od javnog značaja.

“Podrazumevalo se da se na ovaj način sufinansiraju sadržaji iz oblasti kulture, obrazovanja, dečije zaštite, programi namenjeni deci. Apsolutno nije bila ideja da se time finansira redovna aktivnost medija na bilo kojem nivou”, kaže Veljanovski.

Vrlo brzo je, međutim, dodaje on, postalo jasno da se to pretvorilo u svoju suprotnost, pa je čitavih desetak godina bilo očigledno da se i lokalne samouprave, i pokrajina i republika, ponašaju u velikoj meri suprotno zakonu, te da javnim novcem finansiraju one medije koji su bliski vlasti.

Najveći je problem, kako ističe dalje Veljanovski, nastao kada su u stručne komisije koje procenjuju medijske projekte i konkursne materijale, sve više bili ubacivani ljudi “koji baš i nisu bile neke respektabilne stručnosti i kompetencije”, te se videlo da se “sistematski ignorišu ljudi koji bi mogli da budu objektivniji i stručniji”.

Komentarišući neposedovanje objavljenih medijskih sadržaja koje je podržala Opština Bačka Topola tokom 2025. godine, on kaže da se time dvostruko krši zakon, te da je stava da bi nadežno ministartvo trebalo da vrši kontrolu po svakoj prijavi.

“Mora se jednom stati na kraj tom režimsko-propagandnom subvencionisanju medija, jer je to javni novac svih građana i to ne sme da se dešava”, zaključuje Rade Veljanovski.

Zloupotreba javnih nabavki na koje se zakon ne primenjuje

Konkursi sufinansiranja projekata proizvodnje medijskih sadržaja od javnog interesa nisu jedini način na koji pojedini osnivači medija dolaze do budžetskih sredstava različitih instance vlasti.

Drugi, i poslednjih par godina mnogo unosniji izvor su – javne nabavke.

Tako je za kupovinu vremena od pružaoca medijskih usluga, na šta se ne primenjuju odredbe Zakona o javnim nabavkama, Opština Bačka Topola u poslednje tri godine izdvajala i do 80 odsto od ukupne sume namenjene medijima, odnosno u proseku više od 10 miliona dinara na godišnjem nivou.

Na taj način se, mimo konkursa i javnog nadmetanja za pružanje medijskih usluga, finansiraju: “snimanje i emitovanje emisija iz oblasti poljoprivrede, kulture, sporta i omladine, kapitalnih ulaganja, socijalne i zdravstvene zaštite, obrazovanja, turizma, komunalnih delatnosti, saobraćaja, zaštite životne sredine, energetske efikasnosti, manifestacija i događaja na teritoriji opštine Bačka Topola, kao i značajne mere i aktivnosti u vezi rada organa lokalne samouprave, kao i ustanova i javnih preduzeća čiji je osnivač opština Bačka Topola”.

Ovakvu praksu Veljanovski komentariše kao veliku zloupotrebu zakona i javnog novca poreskih obveznika.

“Novac koji se medijima daje po osnovu javnih nabavki je jedna velika zloupotreba i sa tim mora da se prestane. Mi, nažalost, imamo situaciju da na to niko ne reaguje, a trebalo bi pre svega da reaguje nadležno ministarstvo, pa i inspekcije, i neko za to da odgovara”, smatra Veljanovski.

Predstojećim izmenama zakona, dodaje on, moraće se i ovaj deo precizirati jer “javne nabavke ne bi ni na koji način trebalo da se odnose na medije, tim pre što i u Evropi postoje standardi prema kojima javnim nabavkama mogu da se finansiraju samo sadržaji oglašavanja”.

“To mora da bude kontrolisano, ujednačeno, nediskriminatorno i ne mogu permanentno da se plaćaju oglasi jednom mediju koji se izabere”, zaključuje Rade Veljanovski.